کنوانسیون بین المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی (OPRC)
کنوانسیون بین المللی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی (OPRC)
در پی حادثه ای که برای نفتکش "اکسون والدز" در سواحل آلاسکا پدید آمد، در سال ١٩٩٠ میلادی به تصویب سازمان بین المللی دریانوردی رسید و در سال ١٩٩٥ میلادی لازم الاجرا شد. تاکید اصلی این کنوانسیون بر اقدام سریع و موثر در صورت وقوع سانحه آلودگی نفتی به منظور جلوگیری از ورود خسارات جبران ناپذیر به کشتی ها، تاسیسات دریایی، بنادر، تجهیزات تخلیه و بارگیری نفت و همچنین فراهم نمودن زمینه های لازم برای همکاری های بین المللی جهت مقابله با بروز حوادث ناشی از آلودگی نفتی است.
اهم اهدافی که کنوانسیون در پی تحقق آنها می باشد، عبارتند از:
- گزارش سوانح آلودگی به نزدیکترین کشور ساحلی توسط کشتیها، واحدهای هوایی و دریایی، بنادر و تاسیسات و در صورت نیاز گزارش سانحه به کشورهای مجاور که در معرض خطر میباشند.
- همکاری منطقه ای و بین المللی کشورها در مقابله با سوانح آلودگی نفتی و جمع آوری آنها
- تهیه طرح ملی مقابله با آلودگی نفتی با مشارکت کلیه ارگانهای ذیربط
- ایجاد سیستم ملی برای مقابله سریع و موثر با سوانح آلودگی نفتی
- ارائه کمکهای فنی و تجهیزاتی به کشورهای عضو
- تحقیق در زمینه پیشرفت های تکنولوژی از راه برگزاری سمپوزیم های بین المللی و مبادله نتایج و تحقیقات و برنامه های توسعه
- الزام به داشتن طرح اضطراری آلودگی نفتی در کشتی ها (Sopep)
- کشتی هنگام حضور در بندر یا یک پایانه دریایی تحت حاکمیت، مشمول بازرسی افسران کنرتل و بازرسی قرار میگیرد.
- در اختیار داشتن طرح اضطراری آلودگی نفتی در واحدهای دور از ساحل
- در اختیار داشتن طرح اضطراری آلودگی نفتی در بنادر و ترمینالهای دریایی در منطقه تحت حاکمیت
- ایجاد سیستم ملی برای مقابله فوری و مؤثر با آلودگی که این سیستم حداقل باید شامل موارد ذیل باشد
- مرجع ملی و صلاحیتدار، واجد مسئولیت آمادگی و مقابله با آلودگی نفتی
- فراهم نمودن حداقل تجهیزات مورد نیاز برای مقابله با آلودگی نفتی
- تدوین برنامههای تمرینی و آموزشی برای پرسنل ذیربط
منطقه دریایی خلیج فارس و دریای عمان به دلیل شرایط خاص زیست محیطی و تردد زیاد شناورها، نیازمند حفاظت و مراقبت در برابر آلودگی های زیست محیطی می باشد. مطالعات انجام یافته نشان می دهد حفاظت در برابر آلودگی های نفتی در صدر اولویت های زیست محیطی این مناطق است و در همین راستا دولت جمهوری اسلامی ایران در 29 تیرماه 1376 به کنوانسیون فوق ملحق گردید و طرح ملی مقابله، آمادگی و همکاری در برابر آلودگی نفتی را تدوین نمود که هدف آن، فراهم نمودن آمادگی ملی و هماهنگ سازی کلیه نهادها و سازمانهای دولتی و غیر دولتی و نیروها و امکانات مردمی برای مقابله و همکاری در انجام هرچه مؤثر وظیفه ملی حمایت از محیط زیست دریایی بهنگام وقوع سوانح منجر به آلودگی نفتی می باشد و منطقه تحت پوشش طرح ملی شامل محدوده سواحل و کلیه آبهای تحت نظارت و حاکمیت جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس، دریای عمان و دریای خزر می باشد.
کلیه بهره برداران از دریا، اعم از تولیدکنندگان و حمل کنندگان نفت و شرکتهای کشتیرانی، موظف میباشند،ضمن انجام اقدامات پیشگیرانه مورد نیاز برای جلوگیری از ریزش نفت، آمادگی لازم برای مقابله با سوانح نفتی را بر اساس دستورالعمل های کنوانسیون بین المللی در خود ایجاد کنند.
طرح ملی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی
تجربه حاصل از سوانح دریایی نشان می دهد حضور نیروهای آموزش دیده و هماهنگ در دریا و ساحل و دسترسی به تجهیزات مناسب و آماده عملیات مقابله با آلودگی، همچنین پشتیبانی کافی از عملیات می تواند به سرعت از گسترش حادثه جلوگیری نموده و انتشار زیاد آلودگی در دریا را کاهش دهد. یک عامل مهم موردنیاز برای موفقیت عملیات مقابله با آلودگی وجود طرحی مناسب به منظور هدایت هماهنگ و سریع نیروها و تجهیزات شرکت کننده در عملیات تا رسیدن به کنترل نهایی منبع آلودگی و پاکسازی مواد آلاینده از محیط می باشد. چنین طرحی در اصطلاح به نام " طرح ملی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی" نامیده می شود که حاوی مجموعه ای از وظایف و دستورالعمل های مورد نیاز برای همه سازمان ها و نهاد های بهره بردار از دریا می باشد.
با عنایت به موارد فوق و الحاق دولت جمهوری اسلامی ایران به کنوانسیون OPRC در سال ١٣٧٦ ، و با در نظر داشتن سواحل طولانی کشور در جنوب و شمال، همچنین با توجه به مسئولیت قانونی سازمان بنادر و کشتیرانی، طرح ملی مقابله با آلودگی نفتی در سال 1380 توسط این سازمان تهیه و در سال 1385 بازنگری گردید تا درصورت بروز سوانح بزرگ آلودگی نفتی، هماهنگی ها و اقدامات لازم برای مقابله با گسترش آن را به عمل آورد. طرح ملی آمادگی، مقابله و همکاری در مقابله با آلودگی نفتی مشتمل بر یک مقدمه، چهار فصل و پانزده پیوست می باشد.
· فصل اول (کلیات)
این فصل شامل اهداف و منطقه تحت پوشش طرح ملی می باشد. هدف اصلی طرح ملی فراهم نمودن آمادگی ملی و هماهنگ سازی سازمان ها و نهادهای دولتی و غیر دولتی و نیروها و امکانات مردمی برای مقابله و همکاری در انجام هر چه مؤثرتر وظیفه ملی در حمایت از محیط زیست دریایی در برابر آلودگی نفتی می باشد.
· فصل دوم (ترتیبات اداری)
فصل دوم شامل معرفی دستگاههای مسئول در طرح و شرح وظایف هر یک از آنها برای اجرای طرح میباشد. سازمان بنادر و کشتیرانی به عنوان مرجع ملی مسئول ایجاد هماهنگی بین سازمان ها و نهاد های مختلف بوده و سازماندهی اقدامات مقابله با آلودگی را بر عهده دارد. از جمله مهمترین وظایف مرجع ملی، ایجاد مرکز ملی هماهنگی اقدامات مقابله با آلودگی، ایجاد سیستم توزیع و دریافت اطلاعات، بازنگری طرح ملی، برنامه ریزی برای تجهیز مراکز، تخصیص منابع مالی لازم برای پوشش عملیات مقابله با آلودگی، تنظیم و امضای موافقت نامه های دو یا چند جانبه مورد نیاز، معرفی مراکز آموزشی ذیصلاح و تدوین و تصویب برنامه های آموزشی لازم برای پرسنل می باشد.
· فصل سوم (ترتیبات اجرایی)
این فصل شامل موضوعات مربوط به مراکز هماهنگی عملیات مقابله با آلودگی (مراکز ملی، استانی و محلی)، منطقه تحت پوشش طرح های استانی، آموزش و تمرینات، مقابله با آلودگی،ارزیابی خطر وقوع سوانح آلودگی، گزارش آلودگی، مناطق حساس و آسیب پذیر، تجهیزات مقابله با آلودگی، استاندارد حداقل تجهیزات و اصلاح و بازنگری طرح می باشد.
حد خارجی منطقه تحت پوشش طرح ملی در خلیج فارس و دریای عمان با توجه به موافقت نامه های بین المللی موجود بین دولت جمهوری اسلامی ایران و دولت های همسایه تعیین گردیده است. تجربیات نشان می دهد موفق ترین طرح های مقابله با آلودگی آن دسته از طرح ها میباشند که قابلیت تطبیق و اصلاح پذیری بیشتری را از خود نشان دهند. لذا بازنگری طرح از وظایف مهمی است که در طرح ملی به عهده مرجع ملی واگذار گردیده است، و باید پس از هر تجربه عملی نسبت به رفع نواقص طرح اقدام نماید.
· فصل چهارم (ترتیبات و روش های عملیاتی و فنی)
فصل چهارم شامل موضوعات مربوط به سازمان(تشکیلات) مقابله با آلودگی و اشخاص مسئول ملی در هنگام بروز سوانح منجر به آلودگی، همکاری های منطقه ای و بین المللی، روش مقابله با آلودگی، پاکسازی سواحل، استفاده از مواد شیمیایی به منظور پاکسازی آلودگی، دفع مواد زائد و طرح حمایت از حیات وحش در مناطق آلوده می باشد.
مرکز ملی هماهنگی آمادگی، مقابله و همکاری در برابر آلودگی نفتی
این مرکز در سازمان بنادر و کشتیرانی مستقر می باشد. مسئولیت اداره مرکز ملی هماهنگی با معاون امور دریایی سازمان بنادر و کشتیرانی می باشد. مرکز ملی متشکل از یک دبیرخانه و مسئولین مقابله با آلودگی نفتی که مسئولیت هماهنگ کردن کلیه اقدامات مربوط به مقابله با آلودگی نفتی، دریافت گزارشات آلودگی، به روز رسانی طرح ملی، آموزش پرسنل و تجهیزات مقابله با آلودگی نفتی را در کلیه مراکز بر عهده دارد.