گزارش آزمایشگاه میکروبیولوژی
مقدمه
آب آشاميدني آب گوارائي است كه عوامل فيزيكي , شيميائي و بيولوژيكي آن در حدي باشد كه مصرف آن عارضه سوئي در كوتاه مدت و يا دراز مدت در انسان ايجاد نكند .
با توجه به اينكه در هنگام عبور آب در لولهها امكاناتي جهت آلودگي وجود دارد لذا دو نكته اساسي بايد مورد توجه قرار گيرد .
الف : فشار آب درون شبكه لوله كشي بايد در كليه قسمتها بنحوي حفظ گردد كه امكان انتقال , الودگي از خارج بدرون لولهها فراهم نگردد .
ب : ميزان كلر باقيمانده بايد در حدي باشد كه آلودگيهاي اتفاقي در شبكه را از بين ببرد
ويژگيهاي بيولوژيكي و حدمجاز آلودگي باكتريولوژيكي آب آشاميدني
ويژگيهاي ميكربي آب آشاميدني مبناي قضاوت در مورد تعيين قابليت شرب آبها از نقطه نظر بيولوژيكي قرار ميگيرد . البته قضاوت صحيح بدون رعايت ساير جوانب از جمله شرايط و دوره تناوب نمونه برداري نگهداري نمونهها و بالاخره دقت در انجام آزمايشها ميسر نخواهد بود .
اصولا آبي كه بمصرف آشاميدن ميرسد بايد از ميكرو اورگانيسمهاي بيماريزاي شناخته شده و همچنين باكتريهاي نشانگر كه نشانه آلودگي آب با مدفوع است عاري باشد . كليفرمها مهمترين باكتريهاي نشانگر هستند كه در آزمايش باكتريولوژيكي آبها مورد توجه قرار ميگيرند . گرچه اين باكتريها غير از مدفوع در منابع ديگر نظير آب و خاك نيز ممكن است يافت شوند ولي فراواني بسيارشان در مدفوع انسان و ساير حيوانات خونگرم و دارا بودن ويژگيهاي ديگر است كه باعث ميشود اين باكتريها در آزمايشهاي مستمر آبهاي آشاميدني از اهميت خاصي برخوردار باشند . باكتريهاي كليفرم را ميتوان چنين تعريف نمود : " كليه باكتريهاي گرم منفي ميلهاي شكل بدون هاگ كه ميتوانند در حضور املاح صفراوي رشد كرده و در مدت 24 تا 48 ساعت در دماي 35 تا 37 درجه سانتيگراد از قند لاكتوز اسيد , گاز والدئيد توليد كرده و اكسيد از منفي باشند ". آن دسته از كليفرمها كه ميتوانند در دماي 44 درجه سانتي گراد تا مدت 48 ساعت از اسيد آمينه تريپتوفان , اندول توليد نمايند بعنوان اشريشياكلي شناخته ميشوند كه در صورت لزوم ميتوان آزمايشهاي تائيدي IMVIC را انجام داد .
باكتريهاي نشانگر ديگر مانند استرپتوكوكوسهاي مدفوعي و كلوستريديومهاي احيأ كننده سولفيت نيز ميتوانند در تعيين منشأ آلودگي آب با مدفوع و ارزشيابي كارآيي روش كلرينه كردن مورد استفاده قرار گيرند .
- استانداردهاي باكتريولوژيكي آب آشاميدني
آب آشاميدني بايد از باكتريهاي كلي فرم عاري باشد . هنگاميكه استانداردهاي باكتريولوژيك توصيه ميگردد بايد توجه داشت كه بين آب شبكههاي بزرگ كه توسط عده زيادي از مردم مصرف ميشود و چاههاي خانگي يا چشمهها و چاههائي كه توسط عده كمي از مردم مورد استفاده قرار ميگيرد تفاوت از نظر نحوه آبرساني وجود دارد . بعنوان مثال : در مورد اجتماعات كوچك ممكن است لولهكشي از منبع آب از نظر اقتصادي عملي نباشد . بايد در نظر داشت كه آيا آب لولهكشي كلرينه شده است ؟ و نمونهبرداري قبل و يا بعد از وارد شدن آب به شبكه توزيع صورت گرفته است . نحوه نمونهبرداري جهت آزمايش باكتريولوژيك آب داراي اهميت بسياري است .
آزمایشگاه میکروبی:
ویژگیهای ميکروبي آب آشاميدني مبنای قضاوت در مورد تعيين قابليت شرب آبها از نقطه نظر بیولوژیکی قرار مي گيرد. البته قضاوت صحیح بدون رعایت سایر جوانب از جمله شرایط و دوره تناوب نمونه برداری، نگهداری نمونه ها و بالاخره دقت در انجام آزمايشها ميسر نخواهد بود.
اصولا آبي که به مصرف آشاميدن مي رسد بايد از ميکروارگانيسم های بيماريزای شناخته شده و همچنين باکتريهای نشانگر که نشانه آلودگي آب با مدفوع است عاری باشد. کليفرمها بهترين باکتری های نشانگر هستند که در آزمايش باکتريولوژيکي آبها مورد توجه قرار مي گيرند.
باکتريهای نشانگر ديگر مانند استرپتوکوکوس های مدفوعي و کلستريديومهای احيا کننده سولفيت نيز مي توانند در تعيين منشا آلودگي آب با مدفوع و ارزشیابی کارآيي روش کلرينه کردن مورد استفاده قرار گيرند.
شمارش کلي باکتريها: شمارش کلي باکتريها در آب دارای اهميت زيادی نيست و بسياری از آبهايي که کاملا سالم هستند ممکن است دارای تعداد زيادی باکتری باشند. بندرت ديده شده که آبي بدون باکتری باشد، ولي ممکن است آب چاههای بسيار عميق تعداد نسبتا کمتری باکتری داشته باشند.
بطور کلي آب چاههای عميق در مقايسه با آب چاههای کم عمق از کيفيت بهتری برخوردار هستند.
آزمايشهاي آب
مشخص كردن اينكه آب آشاميدني، داراي چه وضعي باشد كار ساده اي نيست، از آنجا كه آبي كه در اختيار ما قرار ميگيرد محصولي ساختگي نميباشد، نميتوان اختصاصات ثابتي را براي آشاميدن در نظر گرفت.
آزمايشهاي ميكروبي آب، كيفيت آب را جهت آشاميدن و ساير استفاده ها مشخص ميسازد. اين آزمايشات، درجه آلودگي آب به فضولات انساني و حيواني را مشخص ميسازد. امروزه روشهاي پيشرفته اي وجود دارد كه امكان تعيين باكتريهاي بيماري زا را در آب فراهم ساخته است ولي از آنجايي كه جدا كردن آنها از نمونه هاي آب مشروب به صورت كار روزمره عملي دشوار است جستجو و شمارش ميكروبهاي انديكاتور به عوض ميكروبهاي بيماري زا انجام ميگيرد.
روشهاي آزمايش
سه روش عمده كه براي تعيين باكتريهاي انديكاتور در آب وجود دارد به قرار زير ميباشد:
الف) روش تخمير چند لوله اي
ب) روش صافي غشايي
ج) روش شمارش بشقابي
ويژگيهاي ميكروبهاي نشانگر عبارت است از
الف) سهولت شناخت و شمارش نشانگر
ب) وفور آن در طبيعت و حضور در روده حيوانات خونگرم
ج) مقاومت در مقابل عوامل محيطي
آب آشامیدنی از طریق تعیین کیفیت فیزیکوشیمیایی ومیکروب شناختی ارزیابی وانتخاب میگردد.
ویژگیهای آب سالم
1 ـ عاری از عوامل زنده بیماریزا باشد
2 ـ عاری از مواد شیمیایی زیان آور باشد
3 ـ بدون رنگ و بو، و طعم مطبوع داشته باشد
4 ـ قابل استفاده برای مصارف خانگی باشد آبی که یک یا دو مورد از ویژگیهای فوق را نداشته باشد (بویژه مورد یک و دو) آن را آلوده و برای شرب غیرقابل مصرف میدانند.
آلودگی آب : آب خالص مطابق ساختمان شیمیایی آن به هیچ وجه در طبیعت وجود ندارد، لیکن انواع ناخالصیها به صورت حل شده، معلق یا بینابینی با خود دارد. که در بخش ناخالصیهای آب آمده است. جنبه وخیم تر، آلودگی آب ناشی از فعالیتهای انسانی است مانند شهرنشینی و صنعتی شدن. تعریف آب آلوده آبی که دارای عوامل بیماریزای عفونی یا انگلی، مواد شیمیایی سمی، ضایعات و فاضلاب خانگی و صنعتی باشد را آب آلوده گویند. آلودگی آب از فعالیتهای انسانی، نشات میگیرد.