پشه های آنوفل  (Anopheles mosquitoes)

   عامل اصلي انتقال مالاريا پشه های جنس آنوفل مي باشند (خانواده Culicidae - زيرخانواده Anophelinae) كه تاكنون 4۸۰ گونه در دنيا شناسايي شده اند. از گونه های شناسايي شده در حال حاضر تعداد 70 گونه بعنوان ناقلين مالاريا محسوب شده اند که از 40 گونه بعنوان ناقلين مهم در دنيا اسم برده مي شود. در زير جايگاه جنس آنوفل در رده بندي جانوري نشان داده شده است.  

 

خصوصيات جنس آنوفلAnopheles :

   پشه هاي آنوفل حشراتي كوچكي به طول 8 - 5 ميلي متر بوده و در اكثر كشورهاي مناطق معتدله و حاره  و هر جا كه زيستگاه لاروي مناسبي بتواند ايجاد شود وجود دارند. اين   پشه ها شب فعال بوده و در طول روز در مناطق تاريك و مرطوب مخفي مي شوند. دگرديسي (Metamorphose) اين پشه ها كامل بوده و دورة زندگي شامل مراحلي است كه در آن پشه نوزاد هيچ شباهتي به پشه بالغ ندارد. مراحل زندگي پشه هاي آنوفل از تخم تا پشه بالغ در زير  نشان داده شده است.

 

   مرحله زندگی                 مدت زمان دوره (روز)

                          در مناطق گرمسیر            معتدل

  تخم                            3-2                       14-7

  لارو                            7                        28-14

  پوپ                            12                       12-9

  بالغ ماده                     14-10              متوسط 21

 

تخم

   توليد مثل پشه ها بوسيله تخم ريزي است.

   معمولاَ در هر نوبت تخم گذاري برحسب گونه هاي مختلف حدود 50 تا 300  تخم مي گذارند.

   اندازه تخم ها حدود 1 ميليمتر بوده، تخم ها به رنگ قهوه اي تيره  و به طور تك تك روي سطح آب گذاشته مي شوند. در بعضي از گونه ها، شكل تخم شبيه قايق و در بعضي گونه ها بيضي بوده و در دو طرف آن يك زوج اطاقچه هوايي قرار دارند كه در بعضي از انواع از قبيل An.pseudopunctipennis   دور تخم را كاملاَ فرا گرفته است. وجود اين اطاقچه هاي هوا باعث شناور ماندن تخمها بر روي سطح آب مي شود. تخم آنوفل ها نسبت به خشكي حساس بوده و سريعاَ از بين ميرود. باز شدن تخم ها و تبديل به لارو  بر حسب درجه حرارت محيط و نوع گونه متغير بوده و در مناطق گرمسير تخم ها در عرض 3-2 روز و در مناطق معتدل در عرض 14-7 روز باز مي شوند.

 

لارو

   از تخم آنوفل ها بعد از بازشدن موجود كرمي شكل كوچكي بنام لارو خارج مي گردد. لارو موجود فعالي است كه از مواد غذايي و موجودات زنده موجود در سطح آب مثل باكتريها، مخمرها و تك ياخته ها تغذيه كرده و تنفس هوازي دارد و بدليل نداشتن سيفون تنفسي بطور موازي با سطح آب قرار مي گيرند.

   در موقع تغذيه سر لارو به اندازة 180 درجه حول محور بدن مي چرخد بطوريكه برس هاي دهاني كه در سطح شكمي قرار دارند مي توانند زير سطح آب را جاروب نمايند، بعبارت ديگر لارو آنوفل ها  Filter Feeder  هستند.

 

      •لاروها به آساني در اثر حركت سايه ها و يا لرزش آب و عوامل خارجي  تحريك شده و با شنا كردن سريع خود را به عمق آب مي رسانند و چند ثانيه تا چند دقيقه بعد دوباره به سطح آب مي آيند. يك لارو آنوفل در طي دوران لاروي چهار بار پوست اندازي كرده ( لاروهاي سن 1، 2، 3 و 4 )  و در انتهاي آن تبديل به پوپ (Pupae) يا شفيره مي گردند. در مناطق گرمسيري زمان تبديل لارو به شفيره حدود 7 روز و در مناطق معتدل 28-14 روز طول مي كشد. در مناطق معتدل و سرد بعضي از گونه هاي آنوفل دوره زمستان را در مرحله لاروي مي گذرانند و در نتيجه ممكن است تا چند ماه زنده بمانند.

لانه هاي لاروي  

      •به محل زندگي لاروهاي آنوفل، لانه لاروي يا ژيت لاروي گفته مي شود. اين لانه ها بسيار متغير بوده و مي تواند كوچك يا بزرگ، موقت يا دائمي، شيرين يا شور باشد. نقطه اشتراك آنها معمولاَ راكد بودن و يا جريان بسيار كند آب آنها است وشامل جریان تند نیز میشود. همچنين بر حسب نوع گونه، لانه هاي لاروي  مي تواند سايه دار يا آفتابي، داراي گياه يا فاقد گياه، داراي آب تميز، صاف و فاقد املاح شيميايي يا آلوده، شور و داراي مواد معدني و آلي باشد. از انواع لانه هاي لاروي ميتوان مردابها، زه آبها، استخرهاي كوچك، مزارع برنج، چاله ها و گودالهاي آب، نشت آبها، بشكه هاي آب، قوطي هاي كنسرو، لاستيكهاي فرسوده، وسايل نقليه متروكه، تنه درختان و . . . را نام برد. لانه هاي لاروي در جاهايي که بسيار گسترده، داراي مقدار زيادي حشرات شكارچي و يا ماهي هاي لاروخوار باشد تشكيل نمي گردد.

 

 

شفيره

   لارو بعد از چند روز تبديل به پوپ يا شفيره مي شود. شفيره ها به شكل حرف “و”    (Comma shaped) بوده و آبزي مي باشند.شفيره ها فعاليت تغذيه اي ندارند ولي بيشتر وقتشان را در سطح آب به منظور جذب هوا از طريق شيپورهاي تنفسي مي گذارند. شفيره ها معمولاَ به كمك يك زوج ابريشم پنجه اي سرـ سينه به حالت شناور روي سطح آب باقي مي مانند.

   اين شفيره ها حركت فعال داشته و اگر در معرض تهديد قرار گيرند شكم خود را متناوباً خم و راست مي كنند و با حركت تند و سريع در جهت بالا و پائين در آب شنا مي كنند. شفيره ها بعد از گذشت 3-2 روز در مناطق گرمسير و  12- 9 روز در مناطق معتدل از  ناحيه  سطح  پشتي سرـ سينه  (سفالوتراكس) شكافته شده و از آن پشة بالغ بيرون مي آيد.

 

بالغ

   پشه هاي بالغ حشرات كوچكي هستند به طول 8- 5 ميليمتر که معمولاَ در اوايل شب و هنگام غروب از شفيره خارج مي شوند. پس از آنكه پشه هاي بالغ از شفيره خارج شدند، روي سطح آب و يا روي گياهان اطراف به مدت يك ساعت استراحت نموده تا بالهايشان باز، خشك و به اندازة كافي محكم شده و براي پرواز آماده شوند.

 

سير تكاملي انگل پلاسموديوم

   انگلهاي پلاسموديوم انساني در طول زندگي خود وابسته به دو ميزبان مي باشند. يك مرحله جنسي بدون تكثير يا لقاح و يك مرحله غير جنسي داراي تكثير  Sporogony Cycle  در پشة آنوفل ماده بعنوان ميزبان اصلي و دو مرحله غير جنسي همراه با تكثير Schizogony در انسان بعنوان ميزبان واسط انجام مي شود و اين مراحل عبارتند از:

 

      •1- لقاح (Fertilization) ، مرحله جنسي است كه در معده پشه انجام مي شود.

      •2- اسپوروگوني) (Sporogony ، اولين مرحله غيرجنسي است كه در ديواره معده و در بدن پشه سپري مي شود.

      •3- شيزوگوني نسجي) (Exoerythrocytic Schizogony ، دومين مرحله غيرجنسي  كه در كبد انسان سپري مي شود.

      •4 - شيزوگوني خوني (Erythrocytic Schizogony) ، سومين مرحله غير جنسي كه  در گلبولهاي قرمز خون انجام مي شود.

 

سير تكاملي انگل پلاسموديوم در بدن پشه آنوفل ماده :
 

   لقاح -  مرحله جنسي انگل :

   چند دقيقه پس از بلعيدن خون بيمار مبتلا به مالاريا و بلعيده شدن گامتوسيت هاي نر (Male Gametocyte or Micro-gametocyte) و گامتوسيت هاي ماده  (Female Gametocyte or Macro- Gametocyte)  توسط پشة آنوفل ماده ، در معده پشه مرحلة تاژك دار شدن  (Exflagellation) اتفاق مي افتد كه گامت هاي نر شروع به تقسيم  و تكثير انبوه مي كنند. در طي اين مرحله  تا 8 تاژك در داخل يك گامت نر تشكيل مي شود . تاژك هاي ايجاد شده شروع به حركت كرده كه منجر به پاره شدن سلول و آزاد شدن آنها به داخل پلاسماي خون در درون معده پشه ميشود .

 

   تاژك ها كه در واقع همان اسپرماتوزوا (Spermatozoa) هستند در جستجوي سلول ماده كه در طي اين مدت از گامتوسيت به گامت هاي ماده Macrogamete)  ) تبديل شده اند، به حركت در مي آيند و طي عمل لقاح (Singamy)  سلول تخم ( Zygote ) تشكيل مي گردد. سلول تخم در عرض چند ساعت به اووكينت (Ookinete) متحرك تبديل مي شود . اووكينت يك شكل مهاجم انگل مي باشد كه بعد از، از بين بردن گلبولهاي قرمز سد راه خود، خود را به ديواره معده پشه رسانده و از سلولهاي اپيتليال معده   (Epithelial Midgut) و يا از بين آنها گذشته و خود را به غشاء تحتاني جدار معده مي رسانند.

اسپوروگوني، اولين مرحله غيرجنسي انگل :

   در سطح خارجي غشاء معده پشه اووكينت گرد شده ، فرم تهاجمي را از دست داده و تشكيل اووسيست (Oocyst) را مي دهد . اووسيست به داخل حفره عمومي بدن پشه (Hemocell) وارد شده و از هموگلوبين خون خورده شده توسط پشه استفاده مي كند. در پشه هايي كه شديداً  آلوده هستند سطح معده پشه از تعداد زيادي اووسيست پوشيده شده است كه ميتوان در زير ميكروسكپ به صورت يك خوشه انگور مشاهده كرد. بعد از حدود يك هفته  ( تابع درجه حرارت محيط مي باشد )  در داخل اووسيست تقسيماتي انجام مي شود كه در طي آن هزاران اسپروزوئيت(Sporozoite)   سوزني شكل بوجود مي آيد.

 

  بعد از گذشت تقريبا ( 21- 8 ) 14روز از آلوده شدن پشه اووسيست پاره شده و  اسپروزوئيت ها  با حركت در حفره عمومي بدن پشه ، خود را به غدد بزاقي رسانده و در طي خونخواري مجدد همراه با ترشحات بزاق به داخل خون ميزبان وارد مي شوند . اسپروزوئيت ها در ظرف چند دقيقه از طريق دستگاه گردش خون خود را به كبد رسانيده و از داخل خون محو  مي گردند. حرارت مناسب براي دورة اسپروگوني انگل هاي مالاريا در پشة آنوفل 30-20 درجة سانتيگراد و ميزان رطوبت نسبي مناسب بيش از 60 درصد مي باشد (شکل زیر).

 

سير تكاملي انگل پلاسموديوم در بدن انسان :

    شيزوگوني نسجي، دومين مرحله غيرجنسي انگل:

    اين دوره به نام  Pre-Erythrocytic  هم ناميده مي شود. و بر حسب نوع انگل 16 - 6 روز طول مي كشد. در سلول كبد، اسپروزوئيت به سرعت تبديل به تروفوزوئيت(Trophozoite)  نسجي مي شود. تروفوزوئيت با جذب مواد غذايي از سلولهاي كبد رشد كرده ، شروع به تقسيم داخلي نموده و تبديل به شيزونت نسجي ‏(Tissue Schizont) چند هسته اي مي شود. در اين مرحله انگل با تقسيم داخلي خود هزاران مروزوئيت   (Merozoite) مهاجم كوچك را بوجود مي آورد كه بعد از گذشت حدود يك هفته از آلودگي ميزبان توسط نيش پشه  و بعد از رشد كامل ، سلولهاي كبدي را پاره نموده و به داخل مويرگهاي كبدي مي ريزند.

 

   در پلاسموديوم ويواكس و اووال ، بعضي از اسپروزوئيت ها كه به داخل كبد وارد شده اند بلافاصله رشد نمي كنند و در سلولهاي پارانشيم كبد تبديل به انگلهاي خفته اي بنام هيپنوزوئيت  (Hypnozoite) مي شوند.

 Pre-patent period  : فاصلة زماني بين ورود انگل به بدن تا ورود انگل به خون بعد از طي دورة كبدي ، كه معمولاَ كمي كمتر از دورة كمون مي باشد. اين دوره بطور متوسط براي ويواكس 8 روز ، فالسيپارم 5 روز و مالاريه 14 روز مي باشد.

شيزوگوني خوني، سومين مرحله غير جنسي انگل:

   مروزوئيت هاي آزاد شده در جريان خون وارد گلبولهاي قرمز مي شوند و پس از رشد به شكل تروفوزوئيت خوني  (Blood Trophozoite) در مي آيند.  بعد از گذشت 2 يا 3 روز برحسب گونه انگل ، تروفوزوئيت رشد كرده و تبديل به شيزونت خوني (Blood Schizont) مي شود. شيزونت در طي رشد تبديل به 8 تا 16  مروزوئيت  مي شود كه با پاره شدن گلبولهاي قرمز مروزوئيت ها به داخل جريان خون آزاد مي گردند. اين مروزوئيت ها ، گلبولهاي قرمز آلوده نشده را مورد حمله قرار داده و مجدداً اين چرخة مروزوئيت ، تروفوزوئيت ، شيزونت ، مروزوئيت تكرار  مي گردد.

 

   در طي اين مراحل گلبولهاي قرمز اشغال مي شوند و در مالارياي شديد فالسيپارم  گلبولهاي قرمز پارازيته شده تا 30 درصد و بيشتر هم مي رسد. پس از سپري شدن چند مرحله چرخه خوني ، تعدادي از تروفوزوئيت ها به جاي تبديل به  شيزونت تبديل به گامتوسيت مي شوند. ظهور گامتوسيت ها در پلاسموديوم ويواكس 5-3 روز بعد ، در پلاسموديوم فالسيپارم 12-10 روز بعد و در پلاسموديوم مالاريه چند هفته بعد مي باشد . حدود 4 روز طول مي كشد تا  رشد گامتوسيت ها كامل شده و سپس براي  مدت طولاني به صورت غيرفعال ( در مورد پلاسموديوم فالسيپارم تا حدود يكماه ) در خون به گردش در مي آيند . گامتوسيت ها با غشاء گلبول قرمز محصور بوده و بعد از بلعيده شدن توسط پشه ناقل در معده پشه آزاد شده و مجددا عمل تاژك دار شدن تكرار مي گردد.

مالارياي ناشی از انتقال خون

   در سال  1884 انتقال مالاريا از طريق انتقال خون توسط Gerhardet    ثابت گرديد. در سال 1911 اولين مورد مالارياي ناشي از انتقال خون در آمريكا بوسيله وولسي ( Woolsey ) مشاهده شد و از آن سال تا سال 1972 جمعاَ 2106 مورد گزارش داد.

   در سال 1921 درمان سفليس عصبي با تلقيح خون حاوي انگل مالاريا  توسط Wagner Jauregg  انجام شد كه بعد از پي بردن به معايب آن از روش آنوفل آلوده به اسپروزوئيت در مالارياتراپي استفاده شد. انتقال مالاريا از طريق سرنگ آلوده در بين معتادين به هروئين كه از سرنگ مشترك استفاده كرده بودند و 10 تن از آنها به مالارياي فالسيپارم مبتلا شده بودند در سال  1929 توسط Biggman در مصر گزارش گرديد.

 

   هموتراپي كه بيشتر در گذشته بمنظور پيشگيري از ابتلاء به سرخك در كودكان انجام ميشد گاهي سبب انتقال مالاريا به كودكان مي شده است. چنانچه از 47 مورد مالارياي تلقيحي كه بين سالهاي 1958 تا 1964 در آذربايجان شوروي گزارش شده، 22 مورد از طريق هموتراپي بوده است.

   مسلماَ تعداد واقعي مواردي كه در رابطه با انتقال بجز از طريق نيش پشه گزارش مي شود بيشتر از آمار موجود مي باشد

مشخصات و مناطق انتشاربعضی از آنوفلهاي مهم دنيا

      •claviger An

      •توضيحات:  فقط در خاورميانه ناقل است.

      •مناطق انتشار : انگلستان و بعضي از كشورهاي اروپايي تا شمال آفريقا، فلسطين، ايران، عراق، افغانستان

      •نوع لانه لاروي: استخرها، باتلاق ها، چاهها، آب انبارها، آبگيرهاي سنگي،  لانه هاي آفتابي يا سايه دار

      •محل خونخواري بالغ : داخل و خارج اماكن انساني       

      •استراحت بعد از خونخواري : داخل و خارج اماكن انساني

      •خونخواري از روي: انسان، حيوانات.

 

      •. culicifacies An

      •توضيحات: ناقل مهم مالاريا در پاكستان، هند، بنگلادش، سريلانكا 

      •مناطق انتشار: عمان،  بحرين، ايران، عرا ق، افغانستان، پاكستان به طرف هند، سريلانكا، اندونزي ، برمه، تايلند

      •نوع لانه لاروي: انواع آبهاي صاف يا آلوده و گاهي شور، چاهها، باتلاق ها، مزارع برنج، لانه هاي نيمه سايه

      •محل خونخواري بالغ: داخل و خارج اماكن

      •استراحت بعد از خونخواري : غالباَ در داخل ساختمانها

      •خونخواري از روي: انسان، حيوانات اهلي را نسبت به انسان ترجيح مي دهد.

 

      •. fluviatilis An

      •توضيحات: ناقل مهم مالاريا در پاكستان، هند، بنگلادش

      •مناطق انتشار : عمان، بحرين، شرق عربستان سعودي، ايران، عرا ق، افغانستان، پاكستان، هند،  سريلانكا، برمه ، اندونزي، تايلند، تايوان، ، چين

      •نوع لانه لاروي: غالباَ در آبهاي جاري از قبيل نهرهاي خاكي، آبگيرها، بستر رودخانه و مجاري آبياري

      •محل خونخواري بالغ : داخل و خارج اماكن

      •استراحت بعد از خونخواري : داخل و خارج اماكن

      •خونخواري از روي: انسان، حيوانات اهلي.

 

      •. sacharovi An

      •توضيحات: ناقل مالاريا در فلسطين و كشورهاي خاورميانه ، بعنوان زيرگونه  maculipennis An.   

      •مناطق انتشار: ايتاليا، يونان، اروپاي شرقي، فلسطين، عربستان سعودي، سوريه، تركيه، ايران، عرا ق

      •نوع لانه لاروي: باتلاق ها، آبگيرها، آب هاي شيرين يا شور، استخرها ي داراي گياه و آفتابي  

      •محل خونخواري بالغ : داخل و خارج اماكن

      •استراحت بعد از خونخواري : در داخل اماكن انساني و حيواني

      •خونخواري از روي: انسان، حيوانات.

 

      •. sergentii An

      •توضيحات: ناقل مالاريا در مصر، فلسطين، عربستان سعودي 

      •انتشار: الجزيره، تونس، فلسطين، عربستان سعودي، سوريه، تركيه، ايران، عرا ق، مصر، افغانستان

      •نوع لانه لاروي: مزارع برنج كاري، زه آبها ، نهرهاي آب با جريان ملايم داراي آفتاب و نيمه آفتابي

      •محل خونخواري بالغ : داخل و خارج اماكن

      •استراحت بعد از خونخواري : در داخل اماكن  و پناهگاههاي خارجي

      •خونخواري از روي: انسان، حيوانات.

 

      •. stephensi An

      •توضيحات: ناقل مالاريا در مناطق انتشار خود و شهرها و حومة آنها 

      •انتشار: عربستان سعودي، عمان، ايران، عرا ق، افغانستان، بحرين، پاكستان، سريلانكا، هند، برمه، چين

      •نوع لانه لاروي: آبهاي شيرين يا شور، چاهها، مجاري آب، كناره هاي رودخانه ها، كانالهاي زهكشي

      •محل خونخواري بالغ: داخل و خارج اماكن

      •استراحت بعد از خونخواري : غالباَ در داخل ساختمانها

      •خونخواري از روي: انسان، حيوانات.

 

      •-. superpictus An

      •انتشار: عربستان سعودي، ايران، عرا ق، افغانستان، اردن، پاكستان، تركيه، يونان، نواحي مديترانه

      •نوع لانه لاروي: آبهاي جاري، آبهاي كم عمق، بستر رودخانه هاي سنگلاخي، لانه هاي لاروي آفتابي

      •محل خونخواري بالغ: داخل و خارج اماكن

      •استراحت بعد از خونخواري : بيشتر در داخل خانه ها و اصطبل ها ، به نسبت كمتر در غارها

      •خونخواري از روي: انسان، حيوانات.

 

      •An. subpictus

      •توضيحات: ناقل احتمالي مالاريا در جاوه و اندونزي

      •مناطق انتشار: ايران، پاكستان، هند، برمه، هندوچين، تايلند، مالزي، اندونزي،  سريلانكا، جزاير جاوه، چين،

      •نوع لانه لاروي: آبگيرها ي خاكي نزديك خانه ها، مجاري فاضل آب، گودالهاي خاك برداري، آبهاي شورمزه

      •محل خونخواري بالغ : اماكن داخلي و خارجي

      •استراحت بعد از خونخواري : اماكن داخلي و خارجي

      •خونخواري از روي : انسان، حيوانات.

موقعيت فعلي مالاريا در مناطق تقسيم بندي شدة  سازمان جهاني بهداشت
 

      •منطقه آفريقا :

   منطقه آفريقا شامل 46 كشور بوده  به استثناي جيبوتي ، سومالي و سودان. 7% جمعيت در مناطقي زندگي مي كنند كه خطر مالاريا وجود نداشته يا اندك است و حدود 74% از جمعيت در مناطق بسيار آندميك كه انتقال شديد و طولاني مالاريا وجود داشته و گونه فالسيپارم رايج است ، زندگي مي كنند. 90% كل موارد مالارياي جهان در اين منطقه روي مي دهد و از اين ميان 4 كشور بالاترين ميزان بروز را به خود اختصاص داده اند كه عبارتند از : كنيا ، جمهوري متحده تانزانيا ، مالاوي و زامبيا.

 

      •منطقه اروپا :

      •شامل 50 كشور است كه تنها تعداد معدودي از آنها ( فلسطين ، تركيه . آذربايجان ، تاجيكستان ) داراي مالارياي آندميك هستند. مالارياي ويواكس فقط در تركيه و آذربايجان  و مالارياي فالسيپارم  تنها در تاجيكستان ديده شده است. بيشترين موارد مالاريا را كشور تركيه در اين منطقه دارا مي باشد.

 

      •منطقه آمريكا :

      •اين منطقه شامل نيمكره غربي است كه 21 كشور با انتقال فعال مالاريا و تعدادي كشور مثل كانادا ، منطقه كارائيب ، شيلي ،كوبا، پورتوريكو ، آمريكا و اوروگوئه عاري از مالارياي آندميك هستند را شامل مي گردد.

 

      •منطقه جنوب شرقي آسيا :

      •اين منطقه شامل 10 كشور در ميانه آسياي جنوبي و شرق آسيا است و انتقال مالاريا در 8 كشور وجود دارد كه عبارتند از: بنگلادش ، هند ، بوتان ، اندونزي ، ميانمار ، نپال ، سريلانكا ، تايلند.    

      •مالاريا در منطقه جنوب شرقي آسيا تا حد زيادي به فعاليت هاي شغلي مرتبط است . موارد مالاريا در اين منطقه شامل فالسيپارم و ويواكس مي باشد. 85% جمعيت ساكن در اين منطقه در مناطقي زندگي مي كنند كه خطر ابتلا به مالاريا وجود دارد. در سال 1994 2/9 ميليون مورد گزارش شده كه 39% آنها فالسيپارم بوده است. در اين موارد هند با 76%  در رتبه نخست جاي دارد.

 

      •منطقه مديترانه شرقي :

 

      •منطقه مديترانة شرقي شامل كشورهايي در غرب آسيا و چند كشور شمال و شمال شرقي  آفريقا است. بيش از 60 % جمعيت اين كشورها ؛ حدود 287 ميليون نفر ؛ بعنوان جمعيت در معرض خطر محسوب مي گردند كه از اين تعداد 45%  در مناطق با ريسك بالاي ابتلاء به مالارياي فالسيپارم و 15% در مناطق  با انتقال فقط ويواكس زندگي مي كنند.

      •         

پيشگيري اوّليه به منظور حفظ  افراد سالم

      •تخريب اماكن زادوولد آنوفل ها نظير تخليه و جاري كردن مرداب ها و مانداب ها و پر كردن آنها و استفاده از ماهي هاي لاروخوار

      •استفاده از پشه بند و توري، در مناطق بومي (مخصوصاً پشه بند آغشته به (permethrin

      •ماليدن مواد دوركننده حشرات، به قسمت هاي برهنه بدن افرادي كه در معرض گزش پشه قرار مي‌گيرند. البته موثرترين ماده دوركننده حشره است.

      • سمپاشي ديواره داخلي اماكن، بوسيله حشره كش هاي ابقايي و سمپاشي شبانه محل زندگي و خواب، بوسيله محلول پيرتروم يا حشره كش هاي ديگر

      •از اهداء كنندگان خون بايد در مورد سابقه مالاريا سوال شود و در صورتي كه تحت پوشش كموپروفيلاكسي با داروهاي ضد مالاريا بوده يا به مالاريا مبتلا شده اند تا سه سال بعد از قطع كموپروفيلاكسي يا درمان نبايد به منظور انتقال به ديگران از خون آن ها استفاده شود.

 

      •پيشگيري دارويي (كموپروفيلاكسي) مالارياي فالسيپاروم حساس به كلروكين و ساير گونه ها (جدول 1).

      •پيشگيري دارويي، هرگز از تاثير كاملي برخوردار نيست و لذا در مناطق آندميك مالاريا در صورتي كه دريافت كنندگان داروهاي پيشگيرنده، دچار بيماري تبداري شوند بايد بيماري مالاريا نيز در تشخيص افتراقي، مطرح و حتي به طور زودرس و گاهي قبل از اثبات آزمايشگاهي، درمان گردد.

      •به منظور كموپروفيلاكسي افرادي كه به مناطق مالارياخيز، مسافرت مي‌نمايند بايد از 2-1 هفته قبل از عزيمت، تا چهار هفته پس از بازگشت، از داروهاي مناسب ضد مالاريا استفاده شود. علت لزوم شروع دارو قبل از رسيدن به منطقه آلوده اين است كه در عرض يك هفته، غلظت خوني دارو به حدّ مطلوبي برسد. همچنين در صورتي كه كلروكين، تا چهار هفته پس از بازگشت از منطقه آلوده، مصرف شود موجب ريشه كن نمودن اَشكال خوني پلاسموديوم هاي حساس به اين دارو خواهد شد.

پيشگيري ثانويه به منظور بازگرداندن سلامتي بيماران و جلوگيري از بروز عوارض

  درمان صحيح مالاريا و پاكسازي بدن از وجود گامتوسيت ها و هيپنوزوئيت ها نه تنها باعث بهبودي بيمار و جلوگيري از بروز عوارض بيماري مي‌شود (پيشگيري سطح دوّم) بلكه موجبات قطع زنجيره انتقال عفونت به پشه و نهايتاّ به انسان هاي ديگر را نيز فراهم مي‌نمايد (پيشگيري سطح اوّل).

پيشگيري ثالثيه، به منظور جلوگيري از پيشرفت عوارض و زمينگير شدن بيمار

      •با درمان صحيح عوارض مغزي، كليوي . . . و هماتولوژيك ناشي از مالاريا حاصل مي‌شود

اقداماتي كه طي طغيان ها و همه گيري هاي بيماري بايد انجام داد

       تعيين وسعت و طبيعت همه گيري

       مبارزه با حشره بالغ و لارو

       نامساعد كردن شرايط و محيط تكثير حشره بالغ و لارو

       درمان صحيح بيماران

       استفاده از پشه بند و توري و ساير پوشش هاي محافظ

       پيشگيري دارويي افراد در معرض خطر

بديهي است كه طي بروز حوادثي نظير جنگ و سيل، ممكن است بر ميزان بروز بيماري، افزوده گردد و لذا در اينگونه موارد، بايد با آمادگي و دقت بيشتري به اقدامات پيشگيرنده پرداخته شود.

 

مبارزه با آنوفل

      •روش های مکانیکی زه کشی:

      •    زه کشی بوسیله پمپ

      •    زه کشی بوسیله دریچه های جذر و مد

      •    زهکشی بوسیله ایجاد کانال ها و مجاری

      •   پر کردن لانه های لاروی

      •   خشک کردن متناوب

      •   عمل کردن صحیح در مورد منابع آب و تقسیم آن                

      •    طغیان دادن و شستن لانه های لاروی

 

      •روش های بیولوژیکی:

      •   استفاده از میکروارگانیسم های بیماریزا برای لارو پشه

      •   استفاده از موجودات لارو خوار مثل ماهی گامبوزیا

      •   استفاده از انگل های گروه میکروسپوریدی

      •   استفاده از نماتود های بیماریزا

      •   استفاده از قارچ ها

 

      •اصول روشهای مبارزه با لارو : 

      •  روغن ها و مواد نفتی

      •روشهای شیمیایی :

      •سبز پاریس (حشره کش های کلره )

      •  حشره کش های ابقایی     حشره کش های فسفره

      •                              حشره کش های کاربامات

روشهای جدید مقابله با مالاریا

   پشه‌های ماده در هنگام خونخواری از انسانهای مبتلا به مالاریا به انگل مالاریا آلوده می‌شوند و پس از آن می توانند از طریق نیش خود انگل را به انسانهای دیگر انتقال دهند اما خودشان بیمار نمی‌شوند.

    گروه تحقیقاتی دانشگاه جان هاپکینز John Hopkins معتقدند ژنی بنام SPRN6 پشه را در دفاع از خودش قادر می‌سازد

   این دانشمندان امیدوارند افشانه‌هایی شیمیایی را بسازند که که موجب روشن‌شدن ژن SPRN6 در پشه‌های آلوده شود. در نتیجه این پشه‌ها آلوده نشده ودیگر در هنگام نیش‌زدن یک تهدید واقعی برای انسانها نخواهند بود.

 

 

  کشف ويروس جديد پشه آنوفل، پژوهشگران را به سوي شيوه هاي نوين درمان بيماري مالاريا سوق خواهد داد.

   به گفته پژوهشگران; کشف ويروس جديد مي تواند اطلاعات ژنتيکي جديدي درباره اين حشره بيماري زا در اختيار مردم قرار دهد که در نتيجه آن امکان دسترسي به راه کاري تازه براي کنترل مالاريا فراهم خواهد شد.

   ويروس جديد AgDNV نام دارد که در بين پشه ها و ساير حشرات مشترک است اما در مهره داران از جمله انسان يافت نمي شود. پژوهشگران دريافتند که اين ويروس لارو پشه آنوفل را به شدت آلوده مي کند و به راحتي به پشه هاي بالغ منتقل مي شود. اين دانشمندان مي گويند; با شناسايي ويروس جديد مي توان آن را به گونه اي تغيير داد که يا پشه را از بين ببرد و يا مانع از انتقال ميکروب مالاريا به انسان شود.

 

      •